Nga Nelson Mandela te Njeriu i Monopolit, kujtimet e rreme të ndara nga miliona njerëz, po shkaktojnë habi dhe debat.
Ka raste kur jemi të sigurtë se kujtojmë diçka saktë, vetëm kur zbulojmë më vonë se nuk ka ndodhur kurrë në atë mënyrë. Kjo është pikërisht ajo që përshkruan i ashtuquajturi Efekti Mandela, një fenomen psikologjik në të cilin një numër i madh njerëzish ndajnë të njëjtën kujtesë të rreme.
Termi u shpik në vitin 2009 nga Fiona Broome, kur vuri re se shumë njerëz besonin se Nelson Mandela kishte vdekur në burg në vitet 1980. Në fakt, Mandela u lirua nga burgu në vitin 1990 dhe vdiq në vitin 2013.
Që atëherë, kanë dalë në dritë dhjetëra shembuj të ngjashëm. Shumë njerëz gabimisht kujtojnë se logoja e Fruit of the Loom kishte një bollëk të bollshëm, kur nuk ekzistonte kurrë. Të tjerë janë të sigurt se personazhi i njohur z.Monopoly mbante një monokël, gjë që gjithashtu nuk është e vërtetë. E njëjta gjë ndodh edhe me frazën e Darth Vader, teksa shumë njerëz e kanë të ngulitur me frazën “Luke, unë jam babai yt”, ndërsa vargu i saktë është “Jo, unë jam babai yt”.
Psikologët e shpjegojnë fenomenin si rezultat të kujtimeve të rreme. Truri nuk funksionon si një aparat fotografik që regjistron gjithçka me saktësi. Përkundrazi, ai plotëson boshllëqet, rindërton imazhet dhe mbështetet në modele të njohura. Kështu, një detaj i pasaktë mund të duket absolutisht i vërtetë.
Ndikimi shoqëror gjithashtu luan një rol të rëndësishëm. Kur shumë njerëz përsërisin të njëjtin informacion të pasaktë, ai fiton besueshmëri dhe përforcohet edhe më shumë nëpërmjet internetit dhe mediave sociale.
Edhe pse disa e lidhin Efektin Mandela me teoritë rreth universeve paralele ose realiteteve alternative, komuniteti shkencor beson se është kryesisht çështje dobësish normale të kujtesës njerëzore.
Ajo që është e habitshme është se Efekti Mandela na kujton diçka më të thellë: se edhe ajo që e marrim si të mirëqenë në mendjet tona mund të mos jetë gjithmonë pikërisht ashtu siç e kujtojmë.
Sources:
Britannica
