“Fuçia e barutit” e Europës po i tund përsëri themelet.
Ballkani po shndërrohet përsëri në një fushë konfrontimi të pamëshirshëm gjeopolitik midis Perëndimit, Rusisë dhe lojtarëve të rinj në skakierë, ndërsa rikthimi i Donald Trump dhe “pykat” e tij biznes-politike në rajon, hedhin një hije të rëndë mbi ekuilibrat e brishtë.
Srebrenica, Trump dhe “çarja” e Dejtonit
Kërkesa bipartiake nga ligjvënësit amerikanë që administrata Trump të vendosë sanksione të ashpra ndaj zyrtarëve serbo-boshnjakë që këmbëngulin të mohojnë gjenocidin e Srebrenicës në vitin 1995, të njohur nga gjykatat ndërkombëtare, po shkakton domino të rrezikshme politike.
Fitili u ndez më në fund pas dorëheqjes së papritur të Përfaqësuesit të Lartë të Komunitetit Ndërkombëtar, Christian Schmidt. Ky institucion, i cili për dekada e mbajti Bosnjën dhe Hercegovinën në këmbë përmes hirit të luftës falë konsensusit ndërkombëtar (SHBA, BE, Rusi, Japoni, Kanada), tani po shembet. Pa këtë “hallkë” sigurie, arkitektura e paqes së Dajtonit duket më e errët se kurrë.
Bllokada Ruse, “Pazari” Amerikan dhe Kërcënimet e Iranit
Moska tani po e pozicionon hapur veten si një faktor destabilizues, duke luftuar çdo ide të mbikëqyrjes ndërkombëtare në Bosnjë. Në të njëjtën kohë, Uashingtoni po imponon një taktikë transaksionale.
Prania amerikane në presidencën e sektorit serb të Bosnjës, “marrëveshjet” e biznesit të interesave amerikane në filetot turistike të Shqipërisë tregojnë se Shtëpia e Bardhë e sheh rajonin përmes prizmit të mundësive dhe fuqisë.
Sikur të mos mjaftonte kjo, fronti i Lindjes së Mesme po transferohet me forcë në Ballkan. Teherani ka lëshuar një paralajmërim të drejtpërdrejtë dhe luftarak ndaj Bullgarisë, duke kërcënuar Sofjen me hakmarrje nëse lejon SHBA-në të përdorë bazën e saj ushtarake Bezmer për operacione kundër Iranit. Qëllimi i Bullgarisë për të pritur avionë amerikanë të furnizimit me karburant automatikisht e kthen Bullgarinë në një objektiv të mundshëm.
Nga kujdestaria në integrimin europian
Siç tha Winston Churchill, “Ballkani prodhon më shumë histori sesa mund të konsumojë”. Megjithatë, Bosnja nuk mund të mbetet një “protektorat” ndërkombëtar pa të drejta sovrane përgjithmonë, ndërsa supozohet se pretendon anëtarësim në Bashkimin Europian.
Largimi i Schmidt nuk duhet të hapë derën për kaos, por duhet të jetë një trampolinë për reforma radikale:
Shbërjen e komisionit të jashtëm dhe transferimin e menjëhershëm të përgjegjësive tek institucionet lokale.
Ristrukturimin e sistemit jofunksional të vendimmarrjes për të thyer bllokimet e përhershme politike.
Lidhjen direkte të parakushteve (siç është regjimi i pronës shtetërore) me fondet e pranimit në BE.
Bosnja dhe Hercegovina, por edhe i gjithë gadishulli i Ballkanit, nuk ka nevojë për mbrojtës të huaj dhe administrata ndërkombëtare të pafundme. Bosnja ka nevojë për një perspektivë të besueshme dhe të qëndrueshme politike dhe ekonomike, përpara se rivalitetet gjeopolitike t’i vënë flakën përsëri “barkut” të Europës.
Por a mund të integrohet Ballkani Perëndimor në Bashkimin Europian? Kjo pyetje është nga më të vështirat për t’i dhënë përgjigje, pasi standartet e vendeve ballkanike janë ende larg asaj që quajmë Perëndim. Vende që nuk kanë zgjidhur çështjen e pronës, vende ku drejtësia është e munguar dhe vende që gëlojnë në korrupsion, janë larg, shumë larg Perëndimit Europian.
MAST-info.com
