Në tetor, provinca kanadeze e Albertës do të mbajë një referendum lokal për të pyetur qytetarët e saj nëse duan të mbeten pjesë e vendit, apo të bëhen të pavarur, një provë e madhe e unitetit të Kanadasë, për herë të parë në dekada.
Udhëheqësja e Albertës, Kryeministrja Danielle Smith, njoftoi votimin e ardhshëm në një fjalim televiziv, duke theksuar se ajo dëshiron një Kanada të bashkuar.
Provinca kanadeze po shikon në vitet e fundit një ndjenjë, predispozitë në rritje të separatizmit dhe referendumi lokal vjen pasi një iniciativë popullore që bën thirrje për shkëputjen e provincës, mblodhi më shumë se 300,000 nënshkrime.
Referendumi është planifikuar për më 19 tetor 2026.
Pyetja e referendumit
Pyetja që do t’u bëhet qytetarëve nuk do të jetë aq e thjeshtë sa duket.
Sipas mediave lokale, pyetja që do t’u bëhet banorëve të Albertës është si më poshtë: “A duhet të mbetet Alberta një provincë e Kanadasë, apo qeveria e Albertës duhet të fillojë procedurat ligjore sipas Kushtetutës Kanadeze për të mbajtur një referendum lokal detyrues nëse Alberta duhet të shkëputet nga Kanadaja?”
Zyra e Kryeministrit Smith i tha BBC-së se qytetarëve do t’u jepen dy mundësi – opsioni i parë është të qëndrojnë në Kanada, dhe i dyti është të fillojnë procedurat ligjore për të mbajtur një referendum detyrues për shkëputje.
Në të njëjtën kohë, një grup i udhëhequr nga ish zëvendëskryeministri i Albertës Thomas Lukaszuk ka mbledhur nënshkrime për një iniciativë tjetër, e cila është kundër shkëputjes, e titulluar “ForeverCanadian”, e cila ka mbledhur më shumë se 400,000 nënshkrime.
Duhet të theksohet se popullsia e provincës tejkalon pesë milionë dhe është shumë e pasur me naftë.
Ata gjithashtu besojnë se Alberta kontribuon shumë më tepër në vend sesa merr dhe se kryeqyteti i Kanadasë, Ottawa, ka ndikim disproporcional në punët e saj të brendshme, si dhe sheh qeverinë qendrore të shpenzojë para për çështje që nuk kanë të bëjnë me provincën.
Qytetarët kanë thënë se do të ishin të hapur ndaj mundësisë që Alberta të bashkohet me Shtetet e Bashkuara. Rath i tha BBC-së se ai beson se Alberta ka më shumë të përbashkëta kulturore me rajonet e Shteteve të Bashkuara sesa me pjesën tjetër të Kanadasë.
Njoftimi për referendumin shënon fillimin e një periudhe fushate pesëmujore për palët e interesuara në të dyja anët e çështjes.
Smith ka thënë se do të votojë për ta mbajtur Albertën në Kanada. Ajo thotë se ndërsa disa nga ankesat e ngritura nga separatistët janë të vlefshme, por provinca kohët e fundit ka bërë përparim të konsiderueshëm në marrëdhëniet e saj me Otavën.
Kryeministri kanadez Mark Carney, i cili ka ambicie për ta transformuar Kanadanë në një “superfuqi energjitike”, ka bërë presion që Alberta të qëndrojë me Kanadanë.
“Ne po e ribëjmë këtë vend ndërsa ecim përpara, dhe është thelbësore që Alberta të jetë në zemër të këtij procesi”, tha Carney, i cili u rrit në Alberta.
Nga ana e tij, udhëheqësi i opozitës kanadeze, Pierre Poilièvre, deklaroi gjithashtu se partia e tij do të mbështeste unitetin e Albertës me vendin.
Source: The Guardian
