Shën Sofia ishte epiqendra e mbrojtjes sekrete të Kostandinopojës, ndërsa ka shumë legjenda rreth galerive me gjatësi afro 9km që turqit nuk na i kanë treguar ende nëse janë zbuluar të gjitha.
Nuk ka asnjë raport zyrtar ose të besueshëm nga pala turke (dhe nëse do të kishte, nuk do të bëhej publik për arsye të dukshme në Turqinë e islamistit Erdogan) rreth “problemeve shëndetësore të punëtorëve që punojnë poshtë në galeritë e Shën Sofisë”.
Ka informacione në mediat lokale të Kostandinopojës rreth problemeve shëndetësore të punëtorëve turq që punojnë në galeritë nën Shën Sofi, të cilat vijnë në kombinim me probleme të ngjashme shëndetësore të punëtorëve në tunelet në Gaziantep, Turqi.
Siç dihet, Ministri Turk i Kulturës dhe Turizmit, Mehmet Nuri Ersoy, konfirmoi ekzistencën e një rrjeti të gjerë nëntokësor tunelesh dhe galerish deri në 9 kilometra të gjata nën Shën Sofi, por për shumë ditë nuk ka përmendur as gjetjet dhe as, sigurisht, problemet me të cilat janë përballur punëtorët dhe inxhinierët turq në galeritë e kishës.
Puna e mirëmbajtjes dhe pastrimit në rrjetin e gjerë nëntokësor të tuneleve të Shën Sofisë ka nxjerrë në dritë gjetje të rëndësishme historike, siç janë eshtrat dhe varret me shumë orendi, si dhe mbishkrime që do t’i gjejnë, pas 1600 vitesh.
Punëtorët turq punojnë shumë metra nën tokë, në kushte të çuditshme (për shkak të legjendave që i trembin edhe turqit) dhe për arsye higjienike (errësirë, pak oksigjen, lagështi e lartë, etj.).
Simptomat e mundshme intensive që po shfaqnin disa punëtorë turq kanë fillimisht shkaqe organike dhe psikologjike.
Hapësirat e mbyllura nëntokësore, që mbetën të mbyllura për shekuj, shpesh nuk kanë ventilim të përshtatshëm. Thithja e gazrave toksikë (si dioksidi i karbonit ose sulfidi i hidrogjenit) ose hipoksia (nivele të ulëta të oksigjenit) shkaktojnë menjëherë probleme me ekuilibrin, marramendje, konfuzion dhe çorientim.
Thithja e grimcave dhe kërpudhave të rrezikshme është një tjetër problem shqetësues.
Pluhuri i shekujve, silica kristalore nga shkëmbinjtë dhe veçanërisht sporet e mykut toksik (kërpudhave) që rriten në mjedise të errëta dhe me lagështi, mund të ndikojnë në sistemin nervor të njeriut.
Disa mikotoksina shkaktojnë çrregullime neurologjike, dhimbje koke dhe situatë të rëndë fizike. Gjithashtu, puna e zgjatur në kushte të errësirës absolute, hapësirës së ngushtë dhe izolimit, e kombinuar me presionin mendor të gjetjes së kockave njerëzore, rëndojnë seriozisht psikologjinë e punëtorëve turq.
Kjo çon në çrregullime të gjumit, stres intensiv, makthe dhe sulme paniku. Gjetja e kockave në bodrume është e pritshme për një monument 1,600-vjeçar që shërbeu si qendër e Perandorisë Bizantine dhe është lidhur me betejat historike dhe varrimet e patriarkëve dhe fisnikëve.
E vërteta është se rrjeti nëntokësor i Shën Sofisë në Kostandinopojë është një nga misteret më interesante të trashëgimisë kulturore botërore.
Për shekuj me radhë, historitë rreth galerive të saj luhateshin midis legjendës urbane dhe realitetit, por kërkimet e fundit arkeologjike dhe njoftimet zyrtare konfirmojnë ekzistencën e një rrjeti të madh nëntokësor që arrin 9 kilometra, ose të paktën kjo është ajo që zbuluan inxhinierët turq, sepse ka histori për një rrjet edhe më të gjatë që funksiononte si rrugë shpëtimi.
Strukturat nëntokësore u projektuan kryesisht nga vetë Perandori Justinian dhe arkitektët Anthemius dhe Isidor, si dhe u përmirësuan gjatë 1000 viteve të ardhshme nga shumë Perandorë.
Galeritë u përdorën për të transportuar ujë të pastër, për të kulluar ujin dhe për të ventiluar siç duhet themelet e tempullit të madh për ta mbrojtur atë nga lagështia dhe tërmetet.
Ato ishin të lidhura drejtpërdrejt me ujësjellës të mëdhenj dhe çisternën e famshme të Bazilikës, duke siguruar furnizimin me ujë të qytetit në raste rrethimi.
Hetimet turke konfirmuan kalime sekrete që të çonin në Pallatin e Madh, duke i lejuar Perandorit dhe shoqëruesve të tij të lëviznin nëpër qytet pa u vënë re.
Brenda tempullit, janë identifikuar dhoma që përdoreshin si vende varrimi për figura të rëndësishme fetare të Bizantit, me kurthe të mundshme për vizitorë të padëshëruar.
Legjendat dhe mitet më të famshme
Tradita i ka “veshur” këto galeri të errëta me histori metafizike dhe tronditëse si ajo e Mbretit të Mermertë.
Legjenda më e gjallë e helenizmit thotë se gjatë Rënies së Kostandinopojës, një engjëll e shpëtoi perandorin e fundit, Kostandin Paleologun, duke e mermerizuar / murosur dhe duke e fshehur në një shpellë pranë galerive nëntokësore, ku ai pret zgjimin e tij.
Është shkruar se në kohën kur ushtarët osmanë hynë në kishën e Shën Sofisë, prifti që po kremtonte Liturgjinë Hyjnore u zhduk brenda mureve të shenjtërores. Sipas legjendës, ai do të dalë nga galeritë e fshehura për të përfunduar shërbesën kur kisha të funksionojë përsëri si një kishë e krishterë.
Për vite me radhë, qarkulluan informacione se galeritë ishin aq të gjera sa kalonin nën det, duke arritur deri në Ishujt e Princeshës ose Kullën e Vajzës, duke shërbyer si rrugë absolute shpëtimi. E gjithë kjo ngacmon imagjinatën e besimtarëve ortodoksë, por edhe të regjimit islamik të Erdoganit, i cili e bëri Shën Sofinë xhami, duke shkelur ligjet njerëzore dhe ato hyjnore, dhe kjo ndoshta shkakton tmerrin më të madh të turqve sot në vitin 2026, teksa profecitë flasin pikërisht për këtë: kur Shën Sofia të shndërrohet në xhami do të vijë gjëma e madhe.
Source: Pentapostagma
