*Britania votoi për t’u larguar nga BE-ja më 23 qershor 2016.
*Tensionet Londër-Bruksel janë ulur ndjeshëm, por mosbesimi mbetet.
*Partitë populiste kufizojnë hapësirën për ndërtimin e lidhjeve më të ngushta.
Dhjetë vite pas votimit tronditës të Britanisë për t’u larguar nga Bashkimi Europian, shumica e mllefit dhe zemërimit midis Londrës dhe Brukselit është zhdukur. Por tensionet që shkaktuan përçarjen historike – mbi imigracionin dhe ideologjinë – mbeten.
Duke e përkeqësuar këtë, palët tani janë të kufizuara në sa larg mund të shkojnë në rindërtimin e lidhjeve për shkak të përparimit të partive populiste dhe të ekstremit të djathtë në Britani, Francë dhe Gjermani, pavarësisht botës shumë më të paqëndrueshme me të cilën përballemi sot.
Britania më në fund u largua nga blloku më i madh tregtar në botë një orë para mesnatës më 31 dhjetor 2020, duke i dhënë fund një anëtarësimi shpesh të trazuar 47-vjeçar.
Që atëherë, ekonomia e Britanisë pranohet gjerësisht se është dëmtuar, ajo është nën ndikimin më të lartë të ndërrimit të kryeministrave në gati dy shekuj dhe pak përfitime nga Brexit – nga marrëveshjet tregtare të personalizuara, deri te pavarësia rregullatore mbi shërbimet financiare dhe inteligjenca artificiale – nuk ndihen nga shumë britanikët.
Ndërsa janë shumë anglezë që staniacionin ekonomik dhe negacionet e tjera ja dedikojnë politikave të gabuara dhe jo daljes së Britanisë nga BE-ja.
Michel Barnier, negociatori i BE-së për marrëveshjen e Brexit dhe ish kryeministër francez, i tha Reuters se jo të gjitha sfidat e Britanisë ishin për shkak të largimit të saj nga BE.
Por ai shtoi: “Mendoj se çdo vështirësi në Mbretërinë e Bashkuar është më serioze për shkak të Brexit”.
Por, ata politikanë dhe aktivistë që udhëhoqën lëvizjen për t’u larguar nga blloku thonë se ka qenë një sukses.
Matthew Elliott, drejtori ekzekutiv i grupit zyrtar të fushatës Vote Leave, tha se pavarësia ishte më e rëndësishme, ndërsa bota u bë më armiqësore, me SHBA-në më të paparashikueshme, Kinën më sfiduese dhe Rusinë me një luftë në Europë.
“Në një botë që po ndryshon me shpejtësi, është e dobishme në të vërtetë të kesh pavarësinë tënde në mënyrë që të kesh marrëveshjet e duhura për vendin tënd dhe të bësh aleancën e duhur në çdo kohë”, tha ai.
Përmirësime graduale në lidhej me Brexit
Përpjekjet për të përmirësuar lidhjet midis Britanisë dhe Brukselit filluan nën ish kryeministrin Rishi Sunak në vitin 2022 dhe u intensifikuan pasi qeveria laburiste më pro BE e Keir Starmer që u zgjodh në vitin 2024, duke ndihmuar në rindërtimin e besimit.
Por përfitimet e prekshme kanë qenë të kufizuara.
Starmer përshëndeti një “epokë të re” në marrëdhëniet e Britanisë me BE-në në maj të vitit të kaluar, kur ata ranë dakord për një marrëveshje që i lejoi Londrës të negociojë aksesin për sektorin e saj të madh të mbrojtjes, për t’u bashkuar me një fond prej 150 miliardë euro (173 miliardë dollarë) për të riarmatosur Europën.
Së bashku me Britaninë që pranoi të përputhej me rregullat e BE-së për të lehtësuar tregtinë e ushqimit dhe mallrave bujqësore, energjisë elektrike dhe emetimeve, ata po përpiqeshin gjithashtu të bien dakord për një skemë reciproke të VISA-ve për të rinjtë.
Charles Grant, kreu i Qendrës për Reformën Europiane (CER) në Londër, tha se progresi kishte qenë “i ngadaltë dhe i dhimbshëm”, duke reflektuar mosbesimin më të gjerë që ende ekziston.
Dhe Britania nuk iu bashkua skemës së mbrojtjes SAFE, pas kundërshtimit nga Franca, një rezultat që zemëroi thellësisht Britaninë dhe aleatët e saj në bllok, siç është Polonia.
“Mbrojtja dhe siguria kombëtare janë boshti rreth të cilit ne shumë rrallë nuk pajtohemi”, tha Kevin Craven, kreu i lobit britanik të mbrojtjes ADS Group. “Kaq të bashkuar në Ukrainë, të bashkuar në kërcënimin rus, por të përçarë në mjetet për të luftuar atë kërcënim është një situatë vërtet e padobishme.”
Pra mesa kuptojmë, Brexit nuk ka suksesin e pritur, teksa politika është ende e dyjëzuar dhe nuk po aplikon planet dhe strategjinë e duhur.
Ku mund të shkojë marrëdhënia
Përvjetori i Brexit-it e ka kthyer fokusin në atë lloj marrëdhënieje që Britania dhe BE-ja mund të vendosin përfundimisht, nëse Londra do të donte të bashkohej me tregun e vetëm të BE-së ose bashkimin doganor, apo të kërkonte të ribashkohej plotësisht me bllokun një ditë.
Ja pra, që laburistët në pushtet jo vetëm që nuk po aplikojnë strategji të mëvetësuara, por mendojnë parreshtur për ribashkim me BE-në, teksa populli britanik me referendum nuk e do bashkimin me BE-në. Vërehet një pushtet në kundërshtim me veton e sovranit.
Analistët politikë kanë sugjeruar që marrëveshja e BE-së me Zvicrën mund të jetë një model pasi ka potencialin të ofrojë një nivel aksesi në tregun e BE-së, duke i dhënë qeverisë njëfarë kontrolli mbi atë se pfarë mund të transferohet në Britani.
Grant i CER tha se zyrtarët në Bruksel aktualisht janë armiqësorë ndaj idesë, megjithëse kjo mund të ndryshojë me kalimin e kohës nëse shtohen sfidat gjeopolitike.
Por Grant tha se Brukseli do të pengohej nga Tubimi Kombëtar i Marine Le Pen në Francë dhe AfD e Gjermanisë, të cilat mund të kërkonin përjashtimet e tyre nëse do të vinin ndonjëherë në pushtet. Në të njëjtën kohë, në Britani, aktivisti veteran i Brexit, Nigel Farage, ka kryesuar sondazhet e opinionit për më shumë se një vit dhe ka kërcënuar të prishë çdo marrëveshje më të afërt.
Mbështetja e Mbretërisë së Bashkuar për anëtarësimin në BE nuk është e garantuar.
Sondazhet e opinionit tregojnë se shumica e njerëzve në Britani pendohen që kanë lënë BE-në dhe duan të ribashkohen me bllokun.
Por një sondazh i YouGov këtë muaj tregoi se mbështetja ra pasi njerëzit u pyetën për implikimet ose kostot e mundshme të ribashkimit, veçanërisht rreth imigracionit dhe të ardhmes së paundit.
Kjo mund t’i kufizojë ato figura të Partisë Laburiste që shpresojnë të zëvendësojnë Starmer si kryeministër, siç është rivali kryesor Andy Burnham, nga bërja e premtimeve më të guximshme për marrëdhënien e Britanisë me BE-në.
Barnier i Francës tha se Brexit ishte një “humbje-humbje” për të dyja palët dhe u ankua për humbjen e një shteti anëtar me peshë të madhe që mund të çonte në diplomaci, mbrojtje dhe tregti. Ai tha se të dyja palët duhej të rindërtonin lidhjet bazuar me kushtet në botë tani, jo 10 vite më parë: “Për shkak të z.Trump nga njëra anë, për shkak të z.Putin nga ana tjetër, për shkak të kinezëve”.
Por të njëjtat tensione që ekzistonin gjatë gjithë anëtarësimit të Britanisë ekzistojnë edhe sot. Edhe zyrtarët britanikë pro BE e shohin atë si një burokraci të paepur ligjore, ndërsa homologët e tyre të BE-së nuk do ta harrojnë pamjen e Farage duke ofenduar dhe fyer politikanët e BE-së gjatë 20 viteve të tij në Bruksel.
Një ligjvënës i lartë i Partisë Laburiste tha se qeveria po përpiqej të miratonte legjislacionin që do t’u jepte ministrave fuqinë për të zbatuar ose për t’u përshtatur me rregullat e BE-së, duke ndihmuar në mbajtjen e të dyja palëve së bashku.
Por ligjvënësi tha se qeverisë i duheshin disa “fitore” nga Brukseli, duke filluar në një Samit të përbashkët në korrik: “Mjaft me rrëmujë”, thanë ata. “Na duhen disa justifikime që mund t’i shesim bukur për popullin, atëherë kjo do të na jepte energjinë dhe fokusin për të qenë në gjendje të kalojmë në fazën tjetër.”
Ja pra, pse nuk ka dhënë Brexit suksesin e pritur, sepse qeveritë britanike nuk po punojnë për këtë, por janë të fokusuara për t’u kthyer në BE.
Source: Reuters
