Eklips i plotë do të kalojë Groenlandën, Islandën dhe Spanjën, ndërsa në Shqipëri fenomeni do të jetë i dukshëm vetëm si një eklips i pjesshëm dhe kryesisht nga pjesa juglindore e vendit.
Eklips i plotë diellor: Për disa minuta, në një zonë të ngushtë që shtrihet nga Oqeani Arktik deri në Gadishullin Iberik, dita do të shndërrohet në natë.
Më 12 gusht, Hëna do të jetë saktësisht midis Tokës dhe Diellit dhe nga pika specifike në Tokë, do ta mbulojë plotësisht diskun diellor.
Eklips i plotë diellor do të jetë i dukshëm nga Rusia veriore, Groenlanda, Islanda, Spanja dhe një pjesë e vogël e Portugalisë. Në një zonë shumë më të madhe, duke përfshirë pjesën më të madhe të Europës, eklipsi do të jetë i pjesshëm.
Për Shqipërinë, pamja është e ndryshme. Vendi është jashtë “rrugës së plotësisë”, por eklipsi i pjesshëm do të jetë i dukshëm në mbrëmjen e 12 gushtit.
Fenomeni do të fillojë afërsisht në orën 19:30 sipas orës shqiptare dhe do të përfundojë rreth dhjetë minuta më vonë, me ndryshime të konsiderueshme nga rajoni në rajon.
Çfarë do të ndodhë më 12 gusht?
Një eklips diellor ndodh kur Hëna kalon midis Tokës dhe Diellit dhe hija e saj bie mbi sipërfaqen e Tokës.
Ata që janë brenda zonës më të errët të hijes, të cilën astronomët e quajnë “ombrellë” ose umbra, shohin një eklips total. Ata që janë në zonën më të gjerë të hijes shohin vetëm një pjesë të diskut diellor të mbuluar.
Gjatë eklipsit total, kur Hëna mbulon plotësisht Diellin, drita e ditës zvogëlohet ndjeshëm dhe qielli errësohet. Korona diellore, atmosfera e jashtme e Diellit, e cila në kushte normale humbet në shkëlqimin e madh të diskut diellor, është gjithashtu e dukshme.
Fenomeni është rezultat i një rastësie të veçantë gjeometrike. Dielli ka një diametër rreth 400 herë më të madh se ai i Hënës, por është gjithashtu rreth 400 herë më larg nga Toka.
Nga sipërfaqja e planetit, pra, të dy trupat shfaqen me një madhësi të ngjashme të dukshme. Kur shtrirja është e përshtatshme, Hëna mund ta mbulojë plotësisht diskun diellor.
Shqipëria do të shohë vetëm një pjesë të vogël të eklipsit
12 gushti nuk do të sjellë errësirë totale në Shqipëri. Vendi është shumë larg zonës së totalitetit dhe fenomeni do të jetë i dukshëm vetëm si një eklips i pjesshëm.
Dallimi nga rajoni në rajon është i konsiderueshëm. Në juglindje të vendit, ku fenomeni do të jetë më intensiv, një pjesë e vogël e diskut diellor do të mbulohet.
Në Gjirokastër për shembull, mbulimi maksimal vlerësohet në afërsisht 0.73% të diskut diellor, rreth orës 19:35, ndërsa në Sarandl afërsisht 2.35%.
Ky është, pra, një fenomen që në Shqipëri do të jetë më shumë një detaj astronomik sesa një errësim spektakolar i qiellit. Për të vëzhguar totalitetin, duhet të jesh brenda zonës së ngushtë që përshkon pjesë të Europës veriore dhe Gadishullit Iberik.
Nga Rusia në Spanjë
Hija e Hënës do të ndjekë një rrugë të gjatë e të ngushtë. Eklipsi do të fillojë në Rusinë veriore, do të vazhdojë drejt Groenlandës dhe Islandës, dhe pastaj do të kalojë Atlantikun për të arritur në Gadishullin Iberik.
Spanja është në fund të “rrugës së totalitetit”. Atje, eklipsi do të ndodhë në fund të pasdites, pak para perëndimit të diellit. Brezi do të kalojë vendin nga perëndimi në lindje, duke kaluar disa qytete të mëdha, duke përfshirë Oviedon, Leon, Bilbaon, Zaragozën dhe Valencian, përpara se të përfundojë në Ishujt Balearik.
Pozicioni i ulët i Diellit në horizont është njëkohësisht një avantazh dhe një sfidë për vëzhguesit. Ata që dëshirojnë të shikojnë totalitetin në Spanjë do të kenë nevojë për një vend me një horizont të qartë në perëndim.
Kohëzgjatja e totalitetit do të mbetet relativisht e shkurtër. Për pjesën më të madhe të rrugës nuk do të kalojë dy minuta, ndërsa pranë qendrës së zonës, në zonat e Groenlandës, Rusisë dhe Atlantikut të Veriut, do të jetë pak më e gjatë, por pa arritur dy minuta e gjysmë.
Eklipsi i mëparshëm total në Europën kontinentale ishte në vitin 1999. Eklipsi i vitit 2026 është me rëndësi të veçantë për Europën, por nevojitet një korrigjim i rëndësishëm në një referencë të përsëritur shpesh.
Nuk është eklipsi i parë total diellor i dukshëm nga Europa që nga viti 2006. Eklipsi i fundit total që kaloi Europën kontinentale ishte më 11 gusht 1999.
Eklipsi i 29 marsit 2006 ishte me të vërtetë total dhe ishte i dukshëm nga territori shqiptar, por zona e totalitetit përfshinte Egjeun Lindor dhe zona të tjera jashtë Europës kontinentale. Dallimi është i rëndësishëm kur i referohemi “kthimit” të totalitetit në kontinentin europian.
Për Spanjën, në fakt, pritja është shumë më e gjatë: sipas Institutit Gjeografik Kombëtar Spanjoll, Gadishulli Iberik nuk kishte parë një eklips total diellor që nga viti 1912. Eklipsi i vitit 2026 do të jetë, pra, një ngjarje e veçantë për vendin.
“Trilogjia” e eklipseve në Gadishullin Iberik
12 gushti do të jetë i pari nga tre eklipset e rëndësishme diellore që do të jenë të dukshme nga Gadishulli Iberik në një periudhë prej rreth një viti e gjysmë.
Më 2 gusht 2027, një eklips i dytë total do të kalojë Spanjën jugore, ndërsa zona e totalitetit do të vazhdojë drejt Afrikës veriore dhe Gadishullit Arabik. Eklipsi i vitit 2027 do të jetë edhe më mbresëlënës përsa i përket kohëzgjatjes: në totalitetin e tij maksimal do të arrijë afërsisht 6 minuta e 23 sekonda.
Më 26 janar 2028, do të pasojë një eklips unazor. Në këtë rast, Hëna nuk do ta mbulojë plotësisht Diellin. Një unazë e ndritshme rreth diskut hënor, e ashtuquajtura “unaza e zjarrit”, do të mbetet e dukshme.
Zona e eklipsit unazor do të kalojë një pjesë të madhe të Spanjës, duke përfshirë rajonet e Andaluzisë, Castile-La Mancha, Aragon, Murcia dhe Valencia, dhe do të jetë gjithashtu e dukshme nga pjesë të Portugalisë.
Pse eklipset totale konsiderohen kaq të rralla?
Një eklips diellor nuk është në vetvete një fenomen i rrallë. Çdo vit ndodhin disa eklipse, pasi ka periudha kur Dielli, Toka dhe Hëna janë të rreshtuara në mënyrë të përshtatshme.
Rrallësia është se njëri është në vendin e duhur për të parë tërësinë. Hija e Hënës që shkakton mbulimin e plotë të Diellit është e ngushtë në lidhje me sipërfaqen e Tokës. Kështu, dy njerëz që janë relativisht afër njëri-tjetrit mund të shohin një eklips total dhe tjetrin vetëm të pjesshëm.
Kjo është arsyeja pse eklipset totale shpesh bëhen një ngjarje udhëtimi. Zgjedhja e vendndodhjes së vëzhgimit është vendimtare, siç është edhe moti, veçanërisht në Spanjë ku Dielli do të jetë ulët në horizont.
Syzet speciale nuk janë opsionale
Në Shqipëri, ku eklipsi do të jetë i pjesshëm, vëzhgimi i drejtpërdrejtë i Diellit pa mbrojtje të veçantë është i rrezikshëm. E njëjta gjë vlen edhe për fazat e pjesshme të një eklipsi total, para dhe pas tërësisë.
Syzet e diellit të zakonshme nuk i mbrojnë sytë nga intensiteti i rrezatimit diellor. Për vëzhgim të drejtpërdrejtë, kërkohen syze speciale ose vëzhgues diellorë portativë që plotësojnë standardin ISO 12312-2.
Kujdes i veçantë kërkohet me dylbitë, teleskopët dhe kamerat. Ato nuk duhet të përdoren për vëzhgimin e Diellit pa një filtër të posaçëm diellor të vendosur në anën e përparme të sistemit optik, pasi përqendrimi i rrezatimit diellor mund të shkaktojë dëmtime serioze në sy.
Përjashtimi i vetëm ka të bëjë me periudhën shumë të shkurtër të totalitetit, kur asnjë pjesë e sipërfaqes së ndritshme të Diellit nuk është e dukshme. Megjithatë, kjo nuk e shqetëson Shqipërinë më 12 gusht: nga vendi ynë eklipsi do të mbetet i pjesshëm gjatë gjithë kohëzgjatjes së tij, prandaj përdorimi i mbrojtjes së duhur është i nevojshëm nga fillimi deri në fund.
Për vëzhguesit shqiptarë, 12 gushti nuk do të jetë dita kur Dielli do të zhduket nga qielli. Megjithatë, do të jetë një mundësi e rrallë për të vëzhguar, qoftë edhe në një masë të vogël, të njëjtin pozicion qiellor që disa qindra kilometra larg do ta kthejë shkurtimisht ditën në natë.
Source: astrologos
