Ndërprerje të detyrueshme të energjisë nëse Europa gjendet në një bllokim energjitik.
Komisioni Europian po shqyrton marrjen e kompetencave të reja që do t’i lejonin asaj, në rast të një krize të madhe energjitike, të kërkonte edhe ulje të detyrueshme të konsumit të energjisë elektrike në shtetet anëtare, ndërsa në të njëjtën kohë do të ishte në gjendje të ndërhynte në masat kombëtare që i konsideron se kërcënojnë furnizimin me energji të vendeve të tjera europiane.
Sipas drafteve të parë nga Euronews, Brukseli po planifikon një mekanizëm shumë më aktiv për menaxhimin e krizave energjitike. Plani parashikon mundësinë e shpalljes së një alarmi rajonal ose paneuropian për energjinë elektrike dhe, në një rast të tillë, të imponojë rregullime specifike të kërkesës.
Thënë thjesht, mesazhi i draftit është i qartë: nëse Europa përballet me një mungesë serioze të energjisë elektrike, Brukseli dëshiron ta ketë mekanizmin gati për të kufizuar konsumin.
Dhe fakti që një mekanizëm i tillë po planifikohet paraprakisht tregon sesa seriozisht po merret tani mundësia e goditjeve të reja energjitike. Kjo nuk është një masë që do të hartohet në minutën e fundit, kur kriza tashmë ka shpërthyer. Mekanizmi tashmë po përgatitet për një skenar presioni të madh në tregun e energjisë.
Paketa e sigurisë energjetike e Komisionit u hartua bazuar në mësimet e krizës së viteve 2022-2023, kur Europa humbi një pjesë të madhe të furnizimeve të saj me gaz natyror rus. Por trazirat e reja gjeopolitike dhe presionet në tregjet e energjisë kanë ndryshuar të dhënat dhe e kanë shtyrë Brukselin të rishqyrtojë përgatitjet e tij.
Korniza e re përpiqet të mbulojë një gamë shumë më të gjerë rreziqesh: nga mungesat e karburantit dhe ngjarjet ekstreme të motit, deri te sulmet kibernetike dhe sulmet fizike në infrastrukturën kritike të energjisë.
“Prerja” e konsumit
Pika më e habitshme e planit ka të bëjë me konsumin e energjisë elektrike.
Nëse Komisioni identifikon një rrezik të konsiderueshëm krize, ai mund të shpallë një gjendje gatishmërie në nivel rajonal ose europian. Pas konsultimit me Grupin e Koordinimit të Energjisë Elektrike, mund të aktivizohen masa që përfshijnë rregullime të detyrueshme kombëtare të kërkesës.
Dhe ja pika më e rëndësishme: drafti parashikon që vetë Komisioni do të përcaktojë nivelin e rregullimeve të kërkuara të propozimit.
Me fjalë të tjera, në një skenar ekstrem, menaxhimi i energjisë nuk do të kufizohet më në rekomandime për shtetet. Parashikohet një mekanizëm për uljen e koordinuar të kërkesës për t’u përballur me një mungesë të mundshme të energjisë elektrike.
Po përgatisin një sistem paralajmërimi përpara krizës
Arsyeja është se një krizë në një vend, përmes tregut të ndërlidhur europian, mund të prekë edhe vendet fqinje.
Gaz natyror me pikatore
Drafti trajton mjaftueshmërinë e gazit dhe energjisë elektrike si dy anë të të njëjtit problem.
Vendet e BE-së thirren të identifikojnë termocentralet me gaz natyror, funksionimi i të cilave mund të kufizohet në sasitë kritike të gazit të nevojshme për të ruajtur stabilitetin e rrjetit elektrik.
Në të njëjtën kohë, varësia në rritje e ekonomisë europiane nga energjia elektrike po krijon kërkesa të reja. Prodhimi i energjisë së rinovueshme varet nga moti, dhe për këtë arsye Brukseli po bën thirrje për vlerësime më të detajuara afatshkurtra dhe sezonale të mjaftueshmërisë.
Ngjarjet ekstreme të motit, dështimet e termocentraleve, problemet e rrjetit të transmetimit, ekstremet e kërkesës dhe ndryshimet e papritura në prodhimin e energjisë së rinovueshme, janë të gjitha nën mikroskop.
Stoqe pjesësh këmbimi për “ditën tjetër”
Dhe plani nuk ndalet vetëm te energjia e prodhuar.
Komisioni po shqyrton krijimin e stoqeve të pjesëve kritike të këmbimit për rrjetet e energjisë elektrike dhe të energjisë, në mënyrë që në rast të një sulmi, dëmtimi ose ndërprerjeje të madhe, infrastruktura të mund të riparohet sa më shpejt të jetë e mundur.
Propozimi parashikon një listë në të gjithë BE-në të komponentëve të nevojshëm për funksionimin dhe restaurimin e rrjeteve të energjisë elektrike dhe gazit.
Autoritetet kompetente europiane do të jenë në gjendje të përcaktojnë nivelet minimale të stokut, duke marrë parasysh rreziqet e furnizimit, kohën e zëvendësimit të secilit komponent dhe rëndësinë e tij për rrjedhat ndërkufitare të energjisë. Paralelisht, po merret në konsideratë krijimi i stoqeve të përbashkëta rajonale të pajisjeve thelbësore.
Mesazhi që fshihet pas planit
Elementi më domethënës nuk është vetëm se Brukseli po shqyrton masa për një krizë energjitike. Është se tashmë po ndërton arsenalin institucional dhe operacional që do t’i duhet nëse ndodh një krizë e tillë.
Vetë Komisioni e ka pranuar tashmë se siguria energjetike europiane duhet të përshtatet me një mjedis gjeopolitik më të paqëndrueshëm, ndërsa kuadri ekzistues po rishikohet pikërisht me qëllimin e një përgatitjeje më të mirë për krizat e ardhshme.
Kjo nuk do të thotë që Komisioni e merr si të mirëqenë se do të ketë një krizë të përgjithshme ose ndërprerje të energjisë. Në fakt, në maj Komisioni raportoi se mjaftueshmëria e përgjithshme e energjisë elektrike në BE mbetet e fortë, ndërsa në korrik Task Forca e Unionit të Energjisë deklaroi se nuk kishte shqetësim të menjëhershëm për sigurinë e furnizimit në dimrin e viteve 2026-2027.
Por plani tregon diçka tjetër: Brukseli dëshiron të jetë gati para se të godasë kriza e ardhshme, të mos kërkojë zgjidhje kur sistemi të jetë nën presion.
Dhe ky është ndoshta mesazhi më shqetësues për konsumatorët europianë: “ulja” e konsumit nuk është një masë që po zbatohet aktualisht, por tani është në tryezë si një mjet për skenarin ekstrem.
Ulja e konsumit do të shoqërohet edhe me ndërprerje të energjisë tek familjarët? Këtë ende nuk e ka sqaruar askush.
Source: Euronews
