Skandali i madh financiar që po trondit Turqinë përfshin 17 miliardë dollarë (rreth 580 miliardë lira turke). Kjo “flluskë” e madhe në fondet e investimeve ka shkaktuar tronditje të forta politike dhe ekonomike, duke e detyruar Presidentin Rexhep Tajip Erdogan të marrë personalisht përsipër menaxhimin e krizës.
Çfarë ka ndodhur me skandalin e fondeve:
“Skema është e ngjashme me Ponzi”: Autoritetet dhe media e përshkruajnë rastin si një sistem “piramide”. Vlerësimet e disa fondeve dhe aksioneve u frynë artificialisht në nivele të larta para se të shembeshin.
Viktimat dhe fondet
Kriza prek afërsisht 500,000 investitorë dhe ka të bëjë me 131 fonde investimi, të cilat tani janë vendosur nën likuidim të detyrueshëm.
Arrestimet
Ministri turk i Drejtësisë, Akin Gurlek, konfirmoi se po hetohen 76 persona për mashtrim, shkelje të ligjit të tregjeve të kapitalit dhe krijim të organizatës kriminale.
- Janë arrestuar 45 persona, mes të cilëve drejtues të lartë të kompanive të investimeve.
- Mes të arrestuarve spikat Erkan Kilimci, ish zëvendësguvernator i Bankës Qendrore të Turqisë, i cili sapo i ishte bashkuar grupit “Tera” përpara se të niste hetimi.
- Janë ngrirë asetet e 42 individëve dhe 46 personave juridikë, si dhe pasuritë e familjarëve të tyre të afërt.
Implikime ndërkombëtare
Skandali ka prekur edhe investitorë të huaj institucionalë. Siç u bë e ditur, fondi sovran norvegjez i pasurisë (NBIM) mbante aksione me vlerë gati 2 miliardë krona në kompanitë turke që është në qendër të hetimit.
Ndikimi në Treg
Zbulimi i skandalit shkaktoi shitje masive, duke bërë që indeksi kryesor i aksioneve të Turqisë të hynte në një “Bear Market” (një treg me një trend në rënie).
Kompensimi i investitorëve
Për të qetësuar zemërimin e shoqërisë, Komisioni Turk i Tregjeve të Kapitalit (SPK) vendosi t’u kthejë menjëherë një pjesë të parave të prekurve. Ata që kishin investuar deri në 1,000,000 lira (rreth 18,000 euro) do të marrin shumën e plotë, ndërsa investitorët më të mëdhenj do ta marrin këtë shumë si një pagesë paraprake.
Ky skandal financiar ka tronditur thellë Turqinë dhe ka marrë përmasa politike, duke prekur drejtpërdrejt shtresat e larta të pushtetit dhe mbi 450,000 investitorë të vegjël.
Si funksiononte skema e mashtrimit?
Mbrojtja ndaj inflacionit si “qark”: Për shkak të inflacionit të lartë në Turqi (rreth 30%), qytetarët kërkonin mënyra për të ruajtur vlerën e parave të tyre. Fondet e investimeve (mutual funds) menaxhoheshin nga kompani si Tera Portfoy dhe Pusula Portfoy, duke premtuar fitime jashtëzakonisht të larta.
Asetet e fryra artificialisht: Këto kompani blinin aksione të kompanive me volum shumë të ulët tregtimi. Duke blerë vazhdimisht këto aksione pa vlerë (“junk stocks”), ata rrisnin artificialisht çmimin e tyre në bursë. Kjo rritje tërhiqte investitorë të rinj, paratë e të cilëve përdorshin sërish për të blerë të njëjtat aksione.
Plasja e “flluskës”: Skandali shpërtheu kur disa investitorë kërkuan të tërhiqnin paratë e tyre. Fondet nuk kishin likuiditet (para kesh) dhe u detyruan të shisnin aksione në masë, gjë që solli rrëzimin e menjëhershëm të çmimeve dhe bllokimin e tërheqjeve.
Prapaskenat Politike (Kriza për Erdoganin)
Skandali ka depërtuar thellë në partinë në pushtet (AKP) të presidentit Erdogan, duke ngritur dyshime nëse autoritetet e dinin çfarë po ndodhte dhe nuk ndërhynë në kohë.
Zëvendëskryetarja e partisë në pushtet (AKP) dha dorëheqjen menjëherë pas akuzave për manipulim të tregut dhe prokurorët bllokuan dhe ngrinë asetet e saj.
Thashethemet për dorëheqjen e Ministrit të Financave u përhapën me shpejtësi, ndonëse ai vetë i mohoi ato publikisht për të qetësuar tregjet.
Partitë opozitare po kërkojnë me ngulm që shteti të dëmshpërblejë menjëherë të gjithë investitorët e vegjël të dëmtuar, duke e akuzuar qeverinë për lidhje me oligarkët e fondeve.
Masat e fundit të ndërmarra
Bursa e Stambollit ka përjashtuar zyrtarisht 27 aksione nga indeksi kryesor BIST 100 për të pastruar tregun nga letrat me vlerë të manipuluara. Ndërkohë, proçesi i likuidimit të plotë të 131 fondeve pritet të zgjasë të paktën 6 muaj.
Po me 450 mijë investitorët e vegjël çfarë do të ndodhë?! Fonde piramidale, që të kujtojnë Shqipërinë e viteve 96-97, në një formë më të moderuar, mes bursës.
Source: Reuters / DW / Ta Nea
