Edhe pse Republika e Greqisë me kryeministër Aleksis Tsipras e njohu Maqedoninë e Veriut, tani ajo po shpërbëhet.
Modeli aktual unitar i Shkupit, i qeverisur nga Marrëveshja e Ohrit e vitit 2001, nuk i përshtatet më realitetit të saj shumëetnik që prodhon kriza të përsëritura legjitimiteti midis komuniteteve.
Një sistem federal i hartuar me kujdes, i frymëzuar nga Belgjika ose Zvicra, nuk do ta ndante shtetin, por do ta forconte atë duke institucionalizuar barazinë, duke zvogëluar ndikimet etnike dhe duke ndërtuar një rezistencë më të madhe ndaj kërcënimeve hibride. Në mjedisin gjeopolitik të sotëm, federalizimi duhet të shihet si një domosdoshmëri strategjike për stabilitet afatgjatë, në të kundërt vjen shpërbërja.
Debati mbi organizimin kushtetues të Maqedonisë së Veriut është rishfaqur periodikisht në diskursin politik, por pothuajse gjithmonë zhvillohet nën hijen e një paradigme të pandryshueshme. Ruajtja e karakterit unitar të shtetit si garanci stabiliteti, theksohet nga grupet e ekspertëve rreth asaj që po përgatisin për shtetin fqinj.
Ky shembull është mbështetur vazhdimisht nga aleanca euroatlantike, e cila që nga Marrëveshja Kornizë e Ohrit në vitin 2001 ka dhënë përparësi menaxhimit të krizave përmes kompromiseve politike, duke shmangur diskutimet mbi transformimin e arkitekturës kushtetuese. Megjithatë, ndryshimet gjeopolitike të dekadës së fundit, agresioni rus kundër Ukrainës, rikthimi i konkurrencës së fuqive të mëdha dhe rritja e operacioneve hibride në Ballkan kërkojnë një rishikim të kësaj qasjeje.
Në një mjedis të tillë, qëndrueshmëria e shtetit nuk matet më, vetëm në bazë të integritetit territorial, por edhe në aftësinë e institucioneve për të gjeneruar legjitimitet, përfaqësim dhe kohezion politik. Nga kjo perspektivë, pyetja themelore nuk është nëse Maqedonia e Veriut duhet të mbetet një shtet unitar. Çështja është nëse modeli aktual unitar është forma më e përshtatshme për të garantuar stabilitetin e saj afatgjatë.
Por të gjitha tregojnë se, sa më sipër, nuk funksionon dhe nën petkun e vallaha stabilitetit vlon idea e shpërbërjes, pasi duket se etnitë shtetformuese të Shkupit, nuk mund të bashkëekzistojnë më nën të njëjtën kushtetutë dhe nën të njëjtin shtet, unitar në dukje. Dhe duket që shpërbërjen e Maqedonisë së Veriut e duan edhe Bullgaria, edhe Serbia, por nuk mbetet prapa edhe Kosova.
Source: NationalPost TV
